{"id":9658,"date":"2009-06-06T19:48:20","date_gmt":"2009-06-06T19:48:20","guid":{"rendered":"http:\/\/sarkis.test\/?p=9658"},"modified":"2022-08-06T15:21:25","modified_gmt":"2022-08-06T15:21:25","slug":"qbellem-vatanimdir-sarks-uezerneq-par-pinar-asan-6","status":"publish","type":"texts","link":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/texts\/qbellem-vatanimdir-sarks-uezerneq-par-pinar-asan-6\/","title":{"rendered":"\u201cBELLE\u011e\u0130M VATANIMDIR\u201d: SARK\u0130S \u00dcZER\u0130NE"},"content":{"rendered":"\n

26 Eyl\u00fcl 2007 \u00c7ar\u015famba \u2022 Cin ay\u015fe’nin incileri<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bellek, mekan ve zaman insan varolu\u015funun temel kategorilerindendir. Ama bu kategorilerin anlam\u0131n\u0131 pek az tart\u0131\u015f\u0131r\u0131z; bunlar\u0131 olduklar\u0131 gibi kabul etme e\u011filimi g\u00f6steririz, i\u00e7eriklerini do\u011falm\u0131\u015f\u00e7as\u0131na ele al\u0131r\u0131z. Zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 saniyeler, dakikalar saatler, g\u00fcnler, aylar, y\u0131llar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kay\u0131tlara ge\u00e7eriz. Mekan\u0131 yaln\u0131zca fiziksel s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendiririz. Belle\u011fi ise \u00e7o\u011funlukla an\u0131lar toplam\u0131 olarak kavramla\u015ft\u0131r\u0131r\u0131z. Bu kavramlar ve kavramlar\u0131n alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131 Sarkis\u2019in sanat\u0131n\u0131n da problematiklerini olu\u015fturur. <\/p>\n\n\n\n

Bellek, mekan ve zaman\u0131n tan\u0131mlan\u0131\u015f\u0131 modernitenin ve modernite sonras\u0131 d\u00f6nemin \u00fczerinde s\u0131k s\u0131k durdu\u011fu kavramlard\u0131r. Yine bu d\u00f6nemlerde \u00fcretilen sanat yap\u0131tlar\u0131 da bu kavramlar \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fmu\u015f ve zaman i\u00e7erisinde sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n bu kavramlara yakla\u015f\u0131m\u0131 da de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Tam da bu sebeple bu makalede de\u011fi\u015fen bellek, zaman ve mekan anlay\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerinde durup, bir sanat\u00e7\u0131 olarak Sarkis\u2019in \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne de\u011finece\u011fim. \u0130lk olarak mekan\u0131n, zaman\u0131n ve belle\u011fin birbirleriyle ili\u015fkilerini ele alaca\u011f\u0131m. Sonras\u0131nda bu konudaki farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlara de\u011finece\u011fim. Son olarak ise zaman i\u00e7inde birbirinden farkl\u0131la\u015fan yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ve Sarkis\u2019in temsil etti\u011fi sanat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ad\u0131 ge\u00e7en g\u00f6r\u00fc\u015flerden hangileriyle benzerlikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na de\u011finece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n

ZAMAN VE BELLEK<\/h3>\n\n\n\n

\u201cK\u0131saca tan\u0131mlayacak olursak zaman, i\u00e7inde bir \u015fimdi-noktas\u0131n\u0131n keyfi olarak saptanabilece\u011fi bir \u015feydir; \u00f6yle ki, iki farkl\u0131 zaman noktas\u0131ndan biri \u00f6nce di\u011feri sonrad\u0131r. Ama zaman\u0131n \u015fimdi-noktalar\u0131ndan hi\u00e7biri bir di\u011ferine g\u00f6re ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 de\u011fildir. Herhangi bir \u015fimdi-noktas\u0131, \u201c\u015fimdi\u201d olarak, daha sonraki birinin muhtemel \u00f6ncesidir; \u201csonra\u201d olarak da daha \u00f6nceki birinin sonras\u0131d\u0131r\u2026 \u00d6yleyse zaman, a\u015famalar\u0131 birbirine g\u00f6re \u00f6nce ve sonra ili\u015fkisi i\u00e7inde olan bir a\u00e7\u0131l\u0131md\u0131r. Her \u00f6nce ve sonra \u015fimdiye g\u00f6re belirlenir ki, bu \u015fimdinin kendisi keyfidir.\u201d (Heidegger, 1997).
Zaman \u00fczerine en \u00f6nemli tezleri ortaya atm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden biri olan Heidegger\u2019in kuram\u0131, belle\u011fi zaman \u00fczerinden alg\u0131layabilmemiz i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir olanak sa\u011flar. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re an\u0131lar ge\u00e7mi\u015fe aittir, oysa bellek bu g\u00fcne, \u201c\u015fimdi ve buraya\u201d aittir. \u201cBellek duyumlar blo\u011fu halinde \u015fimdiki zaman\u0131n i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kar. Ge\u00e7mi\u015fe ait bir bellek yoktur diyebiliriz. Bizi ge\u00e7mi\u015fimize de\u011fil, varoldu\u011fumuz \u015fimdiki zamana yollayan an\u0131lar de\u011fil bellektir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle ge\u00e7mi\u015fi bu g\u00fcn yeniden kuran bellektir. Bu zihinsel bir derlemedir. Toplumsal s\u00f6ylencelerin y\u0131llar boyu de\u011fi\u015ferek bu g\u00fcne aktar\u0131lmas\u0131 gibi, bizler zihnimizdeki anlardan par\u00e7alar se\u00e7erek bu g\u00fcn\u00fc yani belle\u011fi in\u015fa ederiz.\u201d (Akay, 1996)<\/p>\n\n\n\n

ZAMAN VE MEKAN<\/h3>\n\n\n\n

Mekan da zamana benzer bi\u00e7imde do\u011fal bir olgu olarak ele al\u0131n\u0131r, sa\u011fduyuya dayal\u0131 g\u00fcnl\u00fck anlamlar\u0131n atfedilmesiyle \u201cdo\u011falla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r\u201d. Baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan zamandan, dolay\u0131s\u0131yla bellekten daha karma\u015f\u0131kt\u0131r (y\u00f6n\u00fc, y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc, bi\u00e7imi, tekrarlanabilen bir d\u00fczeni, hacmi gibi ana \u00f6zellikleri yan\u0131nda bir de mesafesi vard\u0131r), ama biz mekan\u0131 \u015feylerin \u00f6l\u00e7\u00fclebilen ve b\u00f6ylece yerli yerine oturtulabilen nesnel bir \u00f6zelli\u011fi gibi ele al\u0131r\u0131z. Bu da do\u011falla\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.
Toplumsal teoriler (burada s\u00f6z\u00fc edilen Marx ve Weber gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin gelenekleridir) yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda mekana oranla zamana ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131r. Genellikle ya zamansal s\u00fcre\u00e7lerin i\u00e7inde cereyan etti\u011fi daha \u00f6nceden varolan mekansal d\u00fczenin varoldu\u011funu ya da mekansal engellerin, mekan\u0131 insan eylemi i\u00e7in temel olmaktan ziyade, olumsal bir y\u00f6n haline getirecek denli geriledi\u011fini varsayarlar.
\u201cToplumsal teori her zaman toplumsal de\u011fi\u015fim, modernle\u015fme ve devrim (teknik, toplumsal, politik) s\u00fcre\u00e7leri \u00fczerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lerleme toplumsal teorinin konusudur, tarihsel zaman ise birincil boyutu. Zaten, ilerleme mekan\u0131n fethini, b\u00fct\u00fcn mekansal engellerin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 ve nihai olarak \u201cmekan\u0131n zaman arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yok edilmesini\u201d i\u00e7erir. Mekan\u0131n olumsal bir kategoriye indirgenmesi, ilerleme kavram\u0131na i\u00e7kindir. Modernite, ilerleme sorunuyla ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re zamansall\u0131\u011f\u0131, yer ve mekan i\u00e7inde olma yerine, olu\u015fum halinde olma olarak vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Zaman\u0131n yer ve mekan birlikteli\u011findense ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u201cilerlemecili\u011fini\u201d incelemi\u015ftir. \u0130ktidar, zaman ve mekan ili\u015fkisini inceleyen Foucault tarihin mekan\u0131 \u201c\u00f6l\u00fc, sabit, diyalektik d\u0131\u015f\u0131, hareketsiz bir \u015feymi\u015f gibi ele al\u0131n\u0131rken, zaman\u0131 zenginlik, do\u011furganl\u0131k, hayat, diyalektik\u201d olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmesinin ne zaman ve neden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131r.\u201d (Harvey 1999)
Modernitenin zaman\u0131 tek ba\u015f\u0131na ilerlemeci\u011fiyle ele al\u0131\u015f\u0131na Heidegger\u2019in bak\u0131\u015f\u0131 farkl\u0131d\u0131r. Heidegger\u2019e g\u00f6re mekan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f zaman i\u00e7erir ve bu i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr ve bellek i\u00e7in her \u015feyden \u00f6nemlisi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f zaman\u0131 i\u00e7eren mekand\u0131r. Heidegger bu mekan\u0131 ev olarak tan\u0131mlar. Bir mekan olan ev, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve an\u0131lar\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme, dolay\u0131s\u0131yla bir bellek olu\u015fturma g\u00fcc\u00fcne sahiptir. Varl\u0131k bu mekanda de\u011fer kazan\u0131r. Burada bellek ve hayalg\u00fcc\u00fc birbirine ba\u011fl\u0131 kal\u0131rlar ve birbirlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 derinle\u015ftirirler. Dolay\u0131s\u0131yla bellek i\u00e7in mekan\u0131 ve zaman\u0131 birbirinden ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 toplumsal teorinin tersine, mekan\u0131 zamansalla\u015ft\u0131ran estetik teorinin bak\u0131\u015f\u0131na daha yak\u0131nd\u0131r.
\u015eiirsel imgelemi inceledi\u011fi Mekan\u0131n Poetikasi adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Bachelard da t\u0131pk\u0131 Heidegger gibi aslen zamanla ili\u015fkili bir kavram olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen belle\u011fin, mekandan ba\u011f\u0131ms\u0131z anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 vurgular. Bachelard\u2019a g\u00f6re (1996), \u201csoyut\u201d zamandan farkl\u0131 olarak, \u201cya\u015fanan\u201d zaman muhakkak mekanla, yerle ili\u015fkili olarak anlam kazanmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir \u015fekilde s\u00f6ylersek, zamana ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131k hissini kazand\u0131ran \u015fey, mekana ait \u00f6zelliklerin bellekte b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izlerdir.
Modernizm sonras\u0131 sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n geli\u015fimi de mekan, zaman ve bellek birlikteli\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne serer. Bu \u00fc\u00e7 unsurun kavramla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 modernite sonras\u0131nda yaln\u0131zca toplum bilimlerinin ve teorilerinin de\u011fil, bizzat sanat\u00e7\u0131lar\u0131n da ilgi alanlar\u0131na girmi\u015ftir. Art\u0131k sistemle\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bu kavramlar, hiyerar\u015fisiz bi\u00e7imde bir arada ele al\u0131nabilmektedir. Sanat\u00e7\u0131 bu mefhumlar\u0131 ayn\u0131 zamanda mekan\u0131n i\u00e7indeki g\u00f6sterim ve sergi \u00fczerinden tart\u0131\u015fabilendir.<\/p>\n\n\n\n

MEKAN VE G\u00d6STER\u0130M<\/h3>\n\n\n\n

G\u00f6sterim mekanlar\u0131, mekansal pratikler i\u00e7in yeni anlam ya da olanaklar hayal eden zihinsel icatlard\u0131r. G\u00f6stergeler, mekansal s\u00f6ylemler, hayali alanlar, sembolik mekanlar, m\u00fcze ve benzeri maddi alanlar bu t\u00fcr zihinsel icatlardand\u0131r.
\u201cD\u00fc\u015f\u00fcnme ve kavramla\u015ft\u0131rma bi\u00e7imlerimiz, ilk olarak yaz\u0131l\u0131 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn mekanla\u015ft\u0131rmalar\u0131yla (s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn bas\u0131m\u0131 ilk mekanla\u015ft\u0131rmad\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc) meydana gelmi\u015ftir. Haritalar, grafikler, \u015fekiller, foto\u011fraflar, maketler, resimler, yerle\u015ftirmeler, heykeller ve benzerlerini \u00fcreterek ve inceleyerek \u00f6\u011frenmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr\u00fcz. Sanat yap\u0131t\u0131 ise mekansalla\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve estetik uygulamalar\u0131 temsil edendir.\u201d (Lefebvre 1998)
\u201cSanat yap\u0131t\u0131 anlambilimsel de\u011ferinin \u00f6tesinde, ayn\u0131 zamanda bir toplumsal aral\u0131k anlam\u0131na da gelir. Toplumsal aral\u0131k deyimi, Karl Marx taraf\u0131ndan k\u00e2r yasas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015f-toku\u015f, zarar\u0131na sat\u0131\u015f, kendi kendine yetecek kadar \u00fcretme vb. \u2013 kapitalist ekonomi \u00e7er\u00e7evesine dahil olmayan topluluklar\u0131 nitelemek i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Toplumsal aral\u0131k, bir insani ili\u015fkiler uzam\u0131d\u0131r; bir taraftan az ya da \u00e7ok uyumlu ve a\u00e7\u0131k olarak global sistemin i\u00e7inde yerini al\u0131rken, bir taraftan da bu sistemin i\u00e7inde egemen olanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka m\u00fcbadele olanaklar\u0131 oldu\u011fu fikrini uyand\u0131r\u0131r. Temsiller ticareti alan\u0131nda \u00e7a\u011fda\u015f sanat sergisinin do\u011fas\u0131 da tam b\u00f6yledir: Sergi, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 d\u00fczenleyen ritme ters ritimleri olan zamanlar, \u00f6zg\u00fcr alanlar yarat\u0131r, insanlar aras\u0131nda, bize dayat\u0131lan \u201cileti\u015fim b\u00f6lgeleri\u201dndekinden farkl\u0131 bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 al\u0131\u015f veri\u015fin geli\u015fmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.\u201d (Bourriaud, 2005)
Bir ileti\u015fim b\u00f6lgesi yaratmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra mekan\u0131 ve zaman\u0131 birlikte ele alabilen sergi, sanat\u00e7\u0131n\u0131n seyirciden hangi seviyede kat\u0131l\u0131m bekledi\u011fine g\u00f6re, yap\u0131tlar\u0131n do\u011fas\u0131na, \u00f6nerilen ya da temsil edilen toplumsalla\u015fma modellerine g\u00f6re de\u011fi\u015fen \u00f6zg\u00fcn bir \u201cm\u00fcbadele alan\u0131\u201d yarat\u0131r. \u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu m\u00fcbadele alan\u0131n\u0131 formun tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131, yap\u0131t\u0131n malzemesi ve benzeri estetik k\u0131staslara g\u00f6re yarg\u0131lamal\u0131y\u0131z.\u201d (Bourriaud, 2005). Sanat\u0131n bir \u00f6zerklik alan\u0131 oldu\u011funu kabul edi\u015fimizden bu yana, yap\u0131t\u0131n mekanla (burada art\u0131k sergi mekan\u0131 s\u00f6z konusudur), di\u011fer sanat t\u00fcrleriyle, felsefe ve sosyoloji gibi bilimlerle ba\u011flar\u0131n\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. Bu sanat\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6nermelerini birebir alg\u0131lamaktan \u00e7ok, yap\u0131t\u0131n kendi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 potansiyelleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak i\u00e7in izleyicinin sanat\u00e7\u0131yla ve sanat yap\u0131t\u0131yla kurdu\u011fu ba\u011fa g\u00f6re de\u011fi\u015fen bir bilgi al\u0131\u015fveri\u015fini gerekli k\u0131lar. \u201cSerginin olu\u015fturdu\u011fu toplumsal aral\u0131kta, sanat\u00e7\u0131 sergiledi\u011fi simgesel modellerin sorumlulu\u011funu \u00fcstlenir. B\u00fct\u00fcn tasvirler (ama \u00e7a\u011fda\u015f sanat, tasvir etmekten \u00e7ok \u00f6rnekler, toplumsal dokudan ilham almaktan ziyade onun i\u00e7ine girer), toplumun i\u00e7inde olduklar\u0131 yerden ba\u015fka bir yere aktar\u0131labilecek de\u011ferlere i\u015faret eder.\u201d (Bourriaud, 2005). Bu sebeple sanat mekanlar\u0131n\u0131n anlam\u0131 da sanat\u00e7\u0131 ve izleyici i\u00e7in zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fime u\u011frar. \u00d6zellikle toplumsal ve ki\u015fisel belle\u011fin izlerinin s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, depoland\u0131\u011f\u0131 (m\u00fcze) sanat mekanlar\u0131 yukar\u0131da belirtilen sebeplerden dolay\u0131 art\u0131k sanat\u00e7\u0131 ve izleyici taraf\u0131ndan yeni \u00f6nermeler getirilmesine imkan vermek durumundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

SARK\u0130S \u00dcZER\u0130NE VE SONS\u00d6Z YER\u0130NE<\/h3>\n\n\n\n

\u201cS\u00fcrekli de\u011fi\u015fen ve hep yenilenen yerle\u015ftirmelerini a\u00e7\u0131k, i\u00e7ine girilebilir bi\u00e7imde tasarlayan Sarkis, sanat eserinin ki\u015fisel belle\u011fi oldu\u011fu kadar ortak belle\u011fi de depolay\u0131p i\u015fledi\u011fi \u00f6zel bir form bulmu\u015ftur. Yerle\u015ftirmelerinin her kurulu\u015funda ortaya t\u0131pk\u0131 belle\u011fin an\u0131lar\u0131 ve anlar\u0131 bu g\u00fcnde bir araya getirerek bir \u015fimdi yaratmas\u0131 gibi yeni bir bile\u015fim \u00e7\u0131kar; sanat\u00e7\u0131n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 yolculuklardan kimi i\u015fleri i\u00e7in on y\u0131llar boyunca beraberinde gezdirdi\u011fi nesneler yeniden gruplanarak ve s\u00fcrekli bi\u00e7im de\u011fi\u015fikli\u011fine u\u011frayarak daimi bir ak\u0131\u015f\u0131n \u00f6zneleri olurlar.\u201d (Flekner, 2005)
Sakis yap\u0131tlar\u0131n\u0131 bir tiyatro oyunu, bir sinema filmi, bir senfoni gibi katmanlar halinde yarat\u0131r ve \u00e7e\u015fitli nesneleri zaman\u0131 g\u00f6zeterek onlar\u0131 yeniden yana yana getirir. Sinemay\u0131, m\u00fczi\u011fi ve felsefeyi i\u015flerine \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Bunun i\u00e7in kendine plastik bir alan \u00e7izer.
\u201c\u2026Ben \u00e7ok m\u00fczik dinledi\u011fim ve kitap okudu\u011fum i\u00e7in bu sanatlarda ge\u00e7erli olan zaman meselesi \u00fczerine \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. Bu zaman sanatlar\u0131 i\u00e7inde kalk\u0131p ba\u015ftan sona meseleyi elimde tutmam gerekiyor. Sergilemelerimde de b\u00f6yle bir durum var\u2026b\u00fct\u00fcn bu bak\u0131\u015f asl\u0131nda diki\u015f atmaya benzetilebilir. Bu diki\u015fi verili bir mimarinin i\u00e7ine at\u0131yorum. Bu mimariyi unutmuyorum, fakat bu mimarinin i\u00e7inde bir atmosfer kuruyorum.\u201d (\u00c7al\u0131ko\u011flu ve Sarkis r\u00f6p, 2005)
Sanat\u00e7\u0131 yap\u0131t\u0131na ve sergisine \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 farkl\u0131 medya ve disiplinleri, sanat\u0131n ve sanat\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6zerkli\u011fi ve tekilli\u011fi kavram\u0131na dayanarak sonuna kadar kullan\u0131r. Daha \u00f6nce bahsetti\u011fim toplum teorilerinin mekansal engelleri zaman\u0131 d\u0131\u015flayarak a\u015fmak amac\u0131 yerine, mekana ve dolay\u0131s\u0131yla zamana pek \u00e7ok yeni yakla\u015f\u0131m getirerek, hatta var olan yakla\u015f\u0131mlar aras\u0131nda yeni seyahat rotalar\u0131 \u00e7izerek zaman\u0131n ilerlemecili\u011finden \u00e7ok \u00e7evrimselli\u011fini kullan\u0131r.
Sarkis \u00e7izdi\u011fi plastik alan ve farkl\u0131 disiplinleri bu alana davet edi\u015fiyle sergilerini bir performansa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Ve bu performanslar\u0131n yeri \u00e7o\u011funlukla m\u00fczelerdir. Bu sergilemeler s\u0131ras\u0131nda sanat\u00e7\u0131 birer k\u00fclt\u00fcr \u00fcretim mekan\u0131 olmas\u0131 gereken m\u00fcze mekan\u0131n\u0131 ve m\u00fczenin i\u015flevini de sorgular. \u0130\u015fleriyle, donmu\u015f m\u00fcze zaman\u0131n\u0131 ve mekan\u0131n\u0131n nas\u0131l daha ak\u0131\u015fkan ve yap\u0131tlar\u0131n sunumunu kolayla\u015ft\u0131ran bir hale d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilece\u011fini ara\u015ft\u0131r\u0131r. M\u00fczenin eski saklamak yerine s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen bir \u015fimdi yaratabilmesinin olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 arar.
M\u00fczenin zaman\u0131n\u0131n dura\u011fanl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda mekana yerle\u015fen a\u00e7\u0131k u\u00e7lu yerle\u015ftirmeler ki, bunlar \u00e7o\u011fu zaman bitmemi\u015f yap\u0131tlar\u0131 da an\u0131msat\u0131rlar, mekan\u0131n i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli enerji b\u00f6lgeleri ve gelgitler yarat\u0131r. Bu gelgitler \u201cenerjiler aras\u0131ndaki al\u0131\u015fveri\u015fe, so\u011fuma anlar\u0131 ve \u0131s\u0131nma anlar\u0131 aras\u0131ndaki \u201c\u00f6nceden yap\u0131ml\u0131 bir uyuma\u201d dayanmayan, nesiller-d\u0131\u015f\u0131 bir beraberli\u011fe, bir yak\u0131nla\u015fmaya bakar. Bu yakla\u015f\u0131m, her alan\u0131 birbirine ba\u011flarken ayn\u0131 zamanda b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyen ve her alan\u0131 kendi i\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde b\u0131rakan bir bak\u0131\u015f olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nemlidir.\u201d (Akay, 2005)
\u201cEv\u201d mekan\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da m\u00fczeler olduk\u00e7a uzakta d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen mekanlard\u0131r. M\u00fczenin zaman\u0131 \u201cdo\u011falla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u201d dura\u011fan zamand\u0131r. Sarkis bu dura\u011fanl\u0131k i\u00e7inde yerle\u015ftirmelerini \u00e7o\u011funlukla mekan\u0131n belle\u011fi \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flar. Mekan nas\u0131l bir mimari yap\u0131ya sahiptir, tarihi nedir gibi sorular\u0131 sormakla ba\u015flar i\u015fe. Mekana ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 yeni bellek kendi i\u015faretleridir. Bu i\u015faretler kimi zaman m\u00fcze depolar\u0131ndaki g\u00f6sterime \u00e7\u0131kmayan di\u011fer nesnelerle bulu\u015fur. Bu birbirinin ard\u0131 s\u0131ra gelen anlardan bir \u015fimdi yaratma \u00e7abas\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fteki an m\u00fcze deposunda duran bir Madonna heykelci\u011fidir, onun ard\u0131l\u0131 ve onun muhtemel sonras\u0131 olan ise Sarkis\u2019in at\u00f6lyesinde 30 y\u0131ld\u0131r sanat\u00e7\u0131n\u0131n suda bekletti\u011fi kur\u015fundur. Bu iki nesne sanat\u00e7\u0131n\u0131n belle\u011finden s\u00fcz\u00fclerek m\u00fczede birbirleriyle etkile\u015fime ge\u00e7erler.
Sarkis nesneler aras\u0131nda kurdu\u011fu bu etkile\u015fimin bir par\u00e7as\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131 izleyicilerden de karar talep eder ve onu sahnelemesinin bir par\u00e7as\u0131 haline getirir. Seyirciyle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bu al\u0131\u015f veri\u015f bir potlathch\u2019t\u0131r. Claude Levy- Strauss\u2019un (2000) kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeksizin rit\u00fcelle\u015ftirilmi\u015f bir t\u00f6renle hediye al\u0131\u015fveri\u015fi olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 potla\u00e7 sosyal durumlar\u0131n ve onurland\u0131rman\u0131n geli\u015ftirildi\u011fi bir olgudur.
\u201c\u2026Davetle bulu\u015fmak\u2026 hem benim hem de gelenin varl\u0131klar\u0131n\u0131n beraberce hissedilmesi demek\u2026 sergilerin v\u00fccudu i\u00e7ine, sanat\u00e7\u0131lar\u0131n kendi v\u00fccutlar\u0131n\u0131 koymak diye bir olay var. \u00dczerinde \u00e7ok az durulmu\u015f bir olay bu: Beuys\u2019ta var mesela. Sanki oras\u0131 her an bir geli\u015fmeye haz\u0131rm\u0131\u015f intibas\u0131n\u0131, yani sanat\u00e7\u0131n\u0131n orada olma intibas\u0131n\u0131 s\u00fcrekli canl\u0131 tutar\u2026 bu benim varl\u0131\u011f\u0131m\u0131 hissettirebilece\u011fim mekanlarda oluyor. Onun i\u00e7in ben daha \u00e7ok m\u00fczelerde, yahut k\u00fclt\u00fcr ekilen yerlerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn meta olarak i\u015fledi\u011fi yerlerde ben \u00e7ok zay\u0131f\u0131m biliyorum. \u2026\u201d (Polat ve Sarkis r\u00f6p., 2005)
Son olarak 2005 y\u0131l\u0131nda Akbank Sanat Galerisi\u2019nde Sarkis: Bir Kilometre Ta\u015f\u0131 adl\u0131 sergisini haz\u0131rlayan sanat\u00e7\u0131, burada mekanda, yaln\u0131zca sergi salonunu kullanan di\u011fer sergilerin aksine t\u00fcm binay\u0131 sergi i\u00e7ine dahil etmi\u015ftir. B\u00f6ylece katlar aras\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck sa\u011flaman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, izleyiciye \u00e7e\u015fitli konu\u015fmalar, m\u00fczik dinletileri, \u00e7ocuklarla dans at\u00f6lyesi gibi yollarla bir kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeksizin bir arma\u011fan vermi\u015ftir. Mekanda zaman\u0131 kullanarak (b\u00fct\u00fcn bu aktiviteler belirli zaman aral\u0131klar\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r) izleyiciyi mekana dahil etmi\u015f, ge\u00e7ici bir sosyallik alan\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r.
\u201cSarkis sanat\u0131n\u0131n bu s\u00fcre\u00e7leri meydana getiren evrelere \u0130\u015faretlerin Sava\u015f\u0131 ad\u0131n\u0131 verir, ve bu etiket ayn\u0131 zamanda 1964\u2019te \u0130stanbul\u2019dan Paris\u2019e g\u00f6\u00e7 etmesiyle, ba\u015fl\u0131ca konular\u0131 kamuflaj, \u00fclke topraklar\u0131, silahlar ve sava\u015f alanlar\u0131 olan ve 1974\u2019den bu yana Blackouts ad\u0131 alt\u0131nda bir araya getirdi\u011fi sava\u015f\u0131n kapsam\u0131na adad\u0131\u011f\u0131 k\u00fclliyat\u0131n devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderme yapar. Bu k\u00fclliyat i\u00e7erisinde toplad\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok nesneye ise Sava\u015f Ganimetleri ad\u0131n\u0131 verir. Bu ganimetlerde Sarkis\u2019in ilgisini \u00e7eken daha \u00e7ok u\u011fruna sava\u015f\u0131lan topraklar\u0131n, kaynaklar\u0131n, b\u00f6lgelerin ve nesnelerin yazg\u0131s\u0131d\u0131r.\u201d (Grasskamp, 2005)
Marvin Haris Yamyamlar ve Krall\u0131kla \u2013 K\u00fclt\u00fcrlerin K\u00f6kenleri adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda (1994) sava\u015f ganimetlerini ve sava\u015f ekonomisini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar:
\u201c Politika olarak sava\u015f konusunda ara s\u0131ra yenilenen ba\u015fka bir a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma bir grubun kendi siyasal, toplumsal ve ekonomik g\u00f6nencini (refah\u0131n\u0131) ba\u015fka bir grubun zarar\u0131na korumak ya da artt\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 giri\u015fimin mant\u0131ksal bir sonucudur. Sava\u015f olur \u00e7\u00fcnk\u00fc onun sayesinde toprak ve kaynaklar kamula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, k\u00f6lelere ve ganimetlere el konur ve hara\u00e7lar ve vergiler toplan\u0131r- \u201cGanimetler zaferi kazanan\u0131nd\u0131r\u201d. Yenilenlerin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan olumsuz sonu\u00e7lar sadece yanl\u0131\u015f bir hesap olarak ak\u0131ldan silinebilir- \u201csava\u015f\u0131n yazg\u0131lar\u0131\u201d.
\u201cSava\u015f ganimetlerini saklayabilmek, zamana kar\u015f\u0131 direnmek ve hatta zaman\u0131 kendi lehine b\u00fckmek anlam\u0131na gelecektir.\u201d (Akay, 2005). Burada sanat\u00e7\u0131n\u0131n direndi\u011fi terk etti\u011fi \u0130stanbul\u2019daki ge\u00e7mi\u015fi yani ge\u00e7mi\u015f mekanlar\u0131 ile gelecekteki mekanlar\u0131 aras\u0131nda kurdu\u011fu ki\u015fisel ba\u011flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n bu iki mekan\u0131 aras\u0131nda bir sava\u015f ya\u015fanmaktad\u0131r. Sarkis de ge\u00e7mi\u015fteki \u015fimdiyi, bir sonraki \u015fimdiyle birle\u015ftirip bir bug\u00fcn-\u015fimdi yaratabilmek i\u00e7in bir sava\u015f vermektedir. Bu bir varolu\u015f alan\u0131 m\u00fccadelesidir. Bu m\u00fccadelenin amac\u0131 Heidegger\u2019in s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi Ev kavram\u0131n\u0131 tan\u0131mlamakt\u0131r. Zaman\u0131n hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar h\u0131zla akt\u0131\u011f\u0131 \u201c\u015fimdilerde\u201d belle\u011fi b\u00f6ylesine din\u00e7 tutarak, evi aramak bir diren\u00e7 meselesidir. Kendini bir nomad olarak tan\u0131mlayan Sarkis, Heidegger\u2019in bahsetti\u011fi Ev\u2019i bizzat kendi belle\u011finde bulur. Bu y\u00fczden sergilerinden birinin de ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u201cBelle\u011fim Vatan\u0131md\u0131r\u201d c\u00fcmlesiyle kendini tan\u0131mlar.
Nicolas Bourriaud\u2019nun \u0130li\u015fkisel Estetik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda (2005) \u00e7a\u011fda\u015f yap\u0131t\u0131n s\u0131nanmas\u0131 gereken bir zaman ve s\u0131n\u0131rs\u0131z tart\u0131\u015fmaya y\u00f6nelik bir a\u00e7\u0131l\u0131m olarak kendini g\u00f6sterdi\u011finden bahseder. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, yap\u0131tlarda ama\u00e7 \u201cart\u0131k hayali ya da \u00fctopik ger\u00e7eklikler bi\u00e7imlendirmek de\u011fil, sanat\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan se\u00e7ilen \u00f6l\u00e7ek ne olursa olsun, varolan ger\u00e7ekli\u011fin i\u00e7inde varolu\u015f \u015fekilleri ya da davran\u0131\u015f modelleri kurmakt\u0131r. \u015eimdiki zaman\u0131n sundu\u011fu ko\u015fullar\u0131n i\u00e7inde ya\u015farken sanat\u00e7\u0131n\u0131n amac\u0131, hayat\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fini (alg\u0131lanabilir ya da kavramsal d\u00fcnyayla olan ili\u015fkisini) kal\u0131c\u0131 bir evrene d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmektir.\u201d
S\u00f6z\u00fc edilen evren Sarkis i\u00e7in belle\u011finden yola \u00e7\u0131karak ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir davran\u0131\u015f modeli ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imidir. Yaratt\u0131\u011f\u0131 i\u015fler bu model i\u00e7inde kendi deneyimleriyle yolculuk ederler. Deneyimleri de onlar\u0131n belle\u011fini olu\u015fturur. Ayasofya M\u00fczesi Hazine Binas\u0131\u2019nda 2. \u0130stanbul Bienali i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fteki k\u0131rm\u0131z\u0131 neonlar, Br\u00fcksel\u2019de Antoine Wiertz m\u00fczesinde yeniden kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar.
Bu gibi pek \u00e7ok \u00f6rnekten yola \u00e7\u0131k\u0131larak Sarkis\u2019in i\u015fleri aras\u0131nda kesinti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n Paris\u2019teki at\u00f6lyesinde (asl\u0131nda buna at\u00f6lyeden \u00e7ok nesnelerin evi demek daha do\u011frudur) otuz y\u0131ld\u0131r biriktirdi\u011fi nesneleri bir arada ya\u015far. Ge\u00e7mi\u015fe ait bu nesneler \u015fimdi de ya\u015famaya devam ederler. Yap\u0131tlar derinle\u015fmeyi, bir sonraki duraklar\u0131n\u0131 beklemeyi ve birbirleriyle konu\u015fmay\u0131 orada s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Zaman\u0131n ve s\u00fcrecin bask\u0131s\u0131n\u0131 \u00fcstlerinde hissetmeksizin sonsuz bir \u015fimdiyi ya\u015farlar.<\/p>\n\n\n\n

KAYNAK\u00c7A<\/h3>\n\n\n\n

Harvey, David. (1999). Postmodernli\u011fin Durumu (\u00c7ev. S. Savran) \u0130stanbul: Metis Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Lefebvre, Henri. (1998) Modern D\u00fcnyada G\u00fcndelik Hayat (\u00c7ev. I. G\u00fcrb\u00fcz) \u0130stanbul: Metis Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Fleckner, Uwe.(Der). (2005) Bellek ve Sonsuz : Sarkis K\u00fclliyat\u0131 \u00dczerine \u0130stanbul: Norgunk Yay\u0131nlar\u0131,<\/p>\n\n\n\n

Fleckner, Uwe.(Der). (2005) Bellek ve Sonsuz , \u201c\u0130\u015faretlerin Sava\u015f\u0131\u201d W. Grasskamp, \u0130stanbul: Norgunk Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n\n\n\n

Heidegger, Martin. (Say\u0131:11, 1997) Zaman Kavram\u0131, \u0130stanbul: Cogito<\/p>\n\n\n\n

Bachelard, Gaston. (1996) Mekan\u0131n Poetikas\u0131 (\u00c7ev. A. Derman) \u0130stanbul: Kesit Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n\n\n\n

Akay, Ali (1996) K\u0131vr\u0131mlar \u0130stanbul: Ba\u011flam Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n\n\n\n

(2005) Bir Kilometre Ta\u015f\u0131: Sarkis Sergi Katalo\u011fu \u0130stanbul: Aksanat Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n\n\n\n

Bourriaud, Nicolas (2005) \u0130li\u015fkisel Estetik \u0130stanbul : Ba\u011flam Yay\u0131nlar\u0131<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131ko\u011flu, Levent ve Sarkis r\u00f6p. ( G\u00fcz 2005) \u0130stanbul: Sanat D\u00fcnyam\u0131z<\/p>\n\n\n\n

Strauss, Claude Levy, (2000) Yaban D\u00fc\u015f\u00fcnce \u0130stanbul: Yap\u0131 Kredi Yak\u0131nlar\u0131<\/p>\n\n\n\n

Polat, Nusret ve Sarkis r\u00f6p. (Ekim, 2005) \u0130stanbul: Plato G\u00fcncel Sanat Dergisi<\/p>\n\n\n\n

Haris, Marvin (1994) Yamyamlar ve Krallar: K\u00fclt\u00fcrlerin K\u00f6kenler \u0130stanbul: \u0130mge Kitabevi<\/p>\n\n\n\n

Copyright \u00a9 Pinar Asan<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

26 Eyl\u00fcl 2007 \u00c7ar\u015famba \u2022 Cin ay\u015fe’nin incileri Bellek, mekan ve zaman insan varolu\u015funun temel kategorilerindendir. Ama bu kategorilerin anlam\u0131n\u0131 pek az tart\u0131\u015f\u0131r\u0131z; bunlar\u0131 olduklar\u0131 gibi kabul etme e\u011filimi g\u00f6steririz, i\u00e7eriklerini do\u011falm\u0131\u015f\u00e7as\u0131na ele al\u0131r\u0131z. Zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 saniyeler, dakikalar saatler, g\u00fcnler, aylar, y\u0131llar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kay\u0131tlara ge\u00e7eriz. Mekan\u0131 yaln\u0131zca fiziksel s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendiririz. Belle\u011fi ise \u00e7o\u011funlukla an\u0131lar […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":340,"template":"","categories":[],"tags":[],"class_list":["post-9658","texts","type-texts","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/texts\/9658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/texts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/texts"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/texts\/9658\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10765,"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/texts\/9658\/revisions\/10765"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/340"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.sarkis.fr\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}